गोष्टी मनामनातल्या

 अव्यक्त प्रेमाची कहाणी ©®गीता गरुड. "रश्मी इलासा वाटता मुमयसून," जास्वंदीची फुलं वळईतल्या गणपतीच्या भिंतीसमोरील कठड्यावर ठेवता ठेवता आजी म्हणाली ते राजेशने ऐकलं नि लगबगीने उठून बसला. "रे तुका आज रजा आसा ना कालेजाक मगे कित्याक उठतहस. नीज वायच उना येयतागद. राती गाडी उसरान इली नि धा वाजता घराकडे इलस. थयसरच कामाच्या ठिकानार आरतेपरते खयतरी जागा बघ रव्हाक. मगे तुजा लगीन झाला काय बायलेक घेऊन जा वांगडाक." असं म्हणत आजी पदराचा शेव तोंडावर धरत हसली. तरी राजेश आजीच्या बोलण्याकडे लक्ष नसल्यासारखं दाखवत उठला. घरात इकडेतिकडे पडलेले बारीकसारीक कपडे राजेशने आतल्या होवरीतल्या दांडीवर टाकले. गोधड्यांच्या घड्या करून त्याही आत खाटीवर न्हेऊन ठेवल्या.  आजीने चहाला आधण ठेवलं होतं. त्यात गवतीचहाची पात, आलंही टाकलं होतं. आजीचं करणंच कसं साग्रसंगीत. चहाच्या पहिल्या घोटालाच तरतरी आली पाहिजे असा फक्कड चहा. न्हाणीतलं कढत पाणी तांब्याने जर्मनच्या बादलीत उपसून घेऊन राजेशने दात घासून तोंड धुतलं. आजे नुकतेच वाड्यातनं येत होते. त्यांच्या हातात दुधाची कितली होती. रश्मीच्या आजीकडे दुधाचा रतीब टाकायचा...

 गोमाता <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js?client=ca-pub-7389619452372445"      crossorigin="anonymous"></script> ©®गीता गरुड. सदानंद इयत्ता आठवीत होता. सदानंदचा बापूस रमाकांत त्यांच्या गावाच्या शेजारील गावात अण्णा खोतांच्या घरी घरगडी म्हणून कामाला होता. रमाकांतची आई, वासंतीही खोतांकडेच घरकामाला जायची.  रमाकांत खोतांची गुरं चरायला घेऊन जायचा. गायरानावर गुरांना चरायला सोडून आपण तिथेच बासरी वाजवत बसायचा. दिवस मावळतीला आला की गुरांना आणून वाड्यात बांधायचा. "आये, आपुनव वाडा बांधुया." रात्री निजताना सदा आईला म्हणायचा. "वाडो बांधून तेतूर दावणेक बांधूक ढोरा खडेसून हाडुची!" आई सदाला आपल्या बेताच्या परिस्थितीची जाणीव करून द्यायची. "आये, बाबा खोतांची ढोरा राखता. आपली ढोरा हाडली काय आपली ढोरा राखूक जायत नि मीव गवातकाडी घालीन ढोरांका. तेंका व्हाळार न्हाऊक घेऊन जायन. माका लय आवाडतत ढोरा नि आये ढोरा आपली आसली काय तुका होवरे सारवुचेसाठी हेचेतेचेकडसून श्यान मागून हाडुचीव गरज नाय लागुची मगे आपुनना गो...

 लेकीचा वाढदिवस <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js?client=ca-pub-7389619452372445"      crossorigin="anonymous"></script> ©®गीता गरुड. सकाळपासनं नानांच चित्त थाऱ्यावर नव्हतं. तसं पहाटे चारला उठून प्राणायाम केला त्यांनी, सवयीप्रमाणे फिरुनही आले पण कुणाशी हसणं नाही बोलणं नाही, आपल्याच कोषात गुरफटल्यासारखे. नानीने चहा आणून दिला तोही साखर कमीच चहापूड जास्तच असं काही न बरळता गुपचूप प्याले. नानीने अर्धा किलो गाजरं धुवून आणून त्यांच्या पुढ्यात ठेवली. एरवी "रिटायर झाल्यापासना तुझ्याहाताखालचो घरगडी समजाक लागलस माका. जरा म्हनान एके जाग्यार स्वैन बसाक देनस नाय ,"अशी नानांनी बडबड केली असती. नानीला त्यांच्या नाकदुऱ्या काढाव्या लागल्या असत्या. समोर दहाबारा काजूगर भाजून आमिष म्हणून ठेवावे लागले असते, झालंच तर घोटभर आणिक चहा.. पण आज काही अजबच वातावरण होतं.  नानांनी गाजरावरची तुसं तासून काढली नि खिसणी घेऊन खिसू लागले. अगदी तालात आले की विचारायचे,"नानी तुका किती खिस देव!" मग नानी रागवायची. डोळे वटारून म्हण...

 जेवणाचं ताट द्यावं पण पाट देऊ नये! ©®गीता गरुड. मारुतअण्णा गोदरेजमधे नोकरीला होते. विक्रोळीत कन्नमवार नगरमधे वन रुम किचनचं त्यांचं घर होतं. थोरल्या लेकीचं लग्न लावून दिल्यानंतर वर्षभरातच मोठ्या धुमधडाक्यात लेकाच्याही लग्नाचा बार त्यांनी उडवून दिला होता.  वनरुमकिचनच्या घरात सासूसुनेचं पटेना झालं. सेवानिवृत्त झालेले मारुतअण्णा सकाळसंध्याकाळचे दोनचार फेऱ्या मारुन आल्यावर दिवसभर घरातच असायचे. बैल गवतकाडी खाऊन रवंथ करत बसावा तसाच सकाळी वाचलेला पेपर परत परत वाचत बसायचे. त्याच त्याच मालिका पुन्हा पुन्हा पहायचे, पहाताना खो खो असायचे. सुनेला रागच यायचा मारुतअण्णांचा. जा म्हणूनही बोलू शकत नव्हती कारण खोली होती मारुतअण्णांच्या नावावर.  सुनबाई रागाने चारचार दिवस माहेराला जाऊन राहू लागली. यावेळेला पंधरवडा उलटून गेला तरी परत आली नाही तेंव्हा मारुतअण्णांच्या पत्नीने, शारदाक्काने लेकाला विचारलं,"प्रतिभेन फोनबिल केललो काय तुका?" "नाय गे." "तुया तरी चवकशी केललस तिची?" "माझ्या आवशीबापाशीवांगडा भांडान जाता.मिया कित्याक चवकशी करू. आपल्या पायान गेली हा तशी आपल्या पायान पर...

 पोरकी सून ©® गीता गरुड. काशीचा थोरला मुलगा,ज्ञानेश पुण्यात नोकरीला लागला होता. काशी आता त्याचं लग्न लावून द्यायच्या विचारात होती. दोघीचौघींजवळ तिने तिच्या सुनेच्या विषयीच्या अपेक्षा बोलूनही दाखवल्या होत्या. "फार काय अपेक्षे नाय आसत माजे सुनेकडसून. आपल्या सग्यासोयऱ्यांवांगडा जुळवून घेणारी व्हयी. माझ्या झिलार जीवापाड पिरेम करनारी व्हयी. झिल माझो कसो गोरोपान, उंचोपुरो हा, राजपुत्रावानी गमता. तेका शोभात असा तिचा रुप व्हया. रुपान दोन आंगळा पाठी आसली तरी येक पाऊट चलात पन गुनान बरी व्हयी. मुलकातला कोन तेंच्या खोलीर गेला तर आपुलकीन तेंची उठबस करनारी व्हयी." ऐकणाऱ्या बायाबापड्यांना काशीचं म्हणणं पटे पण अशी रुपवान,गुणवान पोरगी त्यांच्या नजरेसमोर येत नव्हती. कदमांच्या वासंतीने तिच्या दिराच्या मुलीविषयी सुचवलं. मुलगी बारावी पास होती. घरकाम, शेती सगळं करायची तिला सवय होती. "बघ बाय कासले, पोरग्या शेतीची सगळी कामा करता. शिकूची लै हौस हुती पन बापसान फुढे शिकवल्यान नाय. पोरीच्या जातीक जास्ती शिकून काय करूचा हा म्हनान घरात ठिवल्यान. आव्स सदीची आजारी तेकारनान घरातला, भायरला सगळी कामा येकट...

 समजूतदार बायको ©®गीता गरुड. प्रकाश व त्याचे मित्र एका खोलीत चारपाचजणं मिळून रहायचे. मुंबईत एवढ्याशा खुराड्याचीही भाडी अमाप. बायकोला, मुलाला मुंबईला घेऊन यायचं मनात होतं त्याच्या पण घरात म्हातारी आई, गुरंढोरं, शेतीचा व्याप हे सारं समोर दिसायचं नि तो आपला बिर्हाड मुंबईला घेऊन यायचा विचार परतवून लावायचा. दरवर्षीप्रमाणे याही वर्षी तो गुढीपाडव्याला गावी गेला होता.  प्रकाशने मानग्याच्या काठीच्या टोकाला नवं कोरं केशरी कापड बांधलं. त्यावर बताशाची माळ, पांढऱ्या देवचाफ्याची माळ, आंब्याच्या पानांचा टाळ, कढीलिंब बांधून त्यावर  आमसुलाने घासून लख्ख उजळवलेला गढू ठेवून त्याने गुढीची पुजा केली. म्हातारी लेकाचं करणं कौतुकाने बघत पायरीवर बसली होती. गुढीच्या पाटावर निरंजन, उदबत्तीचा दरवळ, गुळखोबऱ्याचा नैवेद्य, भोवताली काढलेली रांगोळी, आकाशाच्या रंगपटावर दिमाखात उभी ठाकलेली  पिढ्यानपिढ्यांच्या नोंदी सांगणारी गुढी पहाताना नेहमी खोकत असणाऱ्या म्हातारीचा जीव कसा सुखात न्हात होता. सणाच्या दिवशी लेक घरी आल्याने ती आपलं दुखणंखुपणं विसरली होती.  शिरवळ्या,नारळाच्या दुधाचा गुढीला नैवेद्य दा...

 साखरांबा ©®गीता गरुड. मनुला पुण्यात दिली होती. नवरा मोठ्या कंपनीत कामाला होता. टुबीएचकेचं घर. दोन गोजिरवाणी मुलं, सासूसासरे साऱ्यांचं करण्यात मनु दंग असायची. वर्ष कशी झरझर सरत होती.  मुलांना उन्हाळ्याच्या सुट्ट्या लागल्या की दाजींचा, मनुच्या वडलांचा फोन यायचा."मने, येतहस ना पोरांका घेव्न. तुझी आव्स वाट बघताहा. तुझ्या वाटेकडे आक्शी डोळे लावून असा." आजीआजोबांकडे कोकणात जायचं म्हणून दोन्ही मुलं खूष व्हायची. मनुचा भाऊ आनंदाही आपल्या मुलीला व पत्नीला घेऊन यायचा. मनु दाजींसाठी, आईसाठी कपडे खरेदी करून न्यायची. मनुने आणलेली धोतरजोडी दाजी कौतुकाने नेसायचे. वरती पांढरेशुभ्र सदरे ल्यायचे. मनु माहेरी गेली की मनाने लहान होऊन जायची. मुलांना, भाचीला आपल्या लहानपणीच्या गोष्टी सांगायची. परसवातल्या साखरांब्याला गळामिठी घालायची. त्याच्या  जीर्ण खोडावर हळूवार हात फिरवायची नि त्याच्या हिरव्याकंच विस्ताराकडे बघत पुटपुटायची,"वाट बघी होतस ना माझी. माकाव तुझी याद येयत होती. तुझ्या मोवराचो परिमळ माझ्या नाकाक तडे पुण्याक घमघमता म्हंजे बघ. तुझ्या अंगाखांद्यावयले बाळकैरे माझ्या नजरेक तडेसून खुनावतत...

 समजगैरसमज ©®गीता गरुड. "गे वैनी, गे शैलाचे आव्शी गेलं खय?" आपली गाय चरायला सोडून लाडूकाकी शैलाच्या गजालीला आली होती.  "गे लाडूवैनी तांदूळ हाडूक गेललय होवरीत. वायच आसडून ठिवतय." शैलाची आई, सुलक्षणा म्हणाली. "शैलाक बगललय तेरोजा पांदीतसून येय होता. साद घाली होतय पन येक नाय नि दोन नाय. लगनाक नाय झाले स मह्यने नि लाडूकाकीची वळाख इसारला पॉर." शैलाक आवडतत म्हनान जाम घेऊन इलय. ही धर पिशी, ठेव भुतूर. जामाची पिशवी दरवाजाच्या मागील बाजूस टेकवून  सुलक्षणा लाडूकाकीच्या गजालीला बसली. "शैला बोलाक नाय म्हनतस..ता कानात बोती घालून गानी आयकत चलत आसतला, तेकारनान नायतर तुजो आवाज आयकान न आयकल्यासारा करीत की काय. इल्यार अगुदर तुजी चवकशी करता." सुलक्षणाने लाडूकाकीला माठातलं पाणी प्यायला दिलं. उन्हाने तिच्या घशाला कोरड पडली होती. तांब्याभर पाणी ती घटाघटा प्यायली, माथ्यावर थोडं थापून घेतलन. सुलक्षणाने लाडूकाकीच्या पुढ्यात पानाचं ताट सरकवलं. लाडूकाकी पानाचा देठ तोडून पानाला नखाने चुना लावू लागली.. गालातल्या गालात हसत म्हणाली,"डाक्दरांनी तमाखू खाव नको म्हनान सांगल्यान...

 लाडावलला पॉर ©®गीता गरुड. येसगावच्या ठेंगणे मास्तराला तीन मुलं नि एक मुलगी होती. तीन मुलांच्या पाठीवर पाचेक वर्षांनी हेमलता जन्माला आली म्हणून ती तिन्ही भावांची नि आईबापाची अत्यंत लाडकी होती. ठेंगणे मास्तरांनी घरात सुना आणल्या त्या गरीब, सालस घरातल्या. तिन्ही सुना कशा लाखात एक होत्या. एकमेकींशी जुळवून घ्यायच्या. सुनांनी सासरघरी पाऊल टाकताक्षणीच प्रत्येकीला सासूने तंबी दिली,"आमच्या हेमलता उर्फ बबलीचो द्वेष करायचो नाय.  बबलीक कामाची सवय नाय तेचवांगडा तुमी सरत लावलली दिसली तर तुमका माह्यराक पोचती करतलव." प्रत्येक सुनेला सासूबाईचं हे वागणं खटकत होतं पण तिघी मूग गिळून गप्प होत्या. "नणंदेशी पंगो घेतलो नि ह्या सासूच्या नजरेत इला तर आपली रवानगी माह्यराक नि मगे पाठीमागल्या भयनींचीव लग्ना होताना पंचायत." तिघी धुणं धुवायला गेल्या की आपली दु:खं मोकळी करत. थोरलीचा मोठा भाऊ, पत्या मतिमंद होता. ती म्हणे,"माझ्या आवशीबापाशीक इस वर्षाच्या झिलाचा सगळा करूचा लागता. तेंच्यापाठी हालवनयास आसत आयुक्सभराचे. आपली सासू काय आपलो छळबीळ नाय करना. फकस्त चार कौतुकाचे, मायेचे बोल तिच्याकडना य...

  ती हरली होती ©®गीता गरुड. "का गं सावरी, आज एवढा उशीर केलास यायला?"सावरीला तिच्या आईने इंदूताईंनी विचारलं. सावरीने आईच्या प्रश्नावर काहीच प्रतिक्रिया दिली नाही. स्वत:तच हरवल्यासारखी ती वॉशरुममधे शिरली. अंगावरले एकेक वस्त्र उतरवून तिने टबमधे टाकले नि शॉवर घेऊ लागली. गार पाण्याचे ओघळ तिच्या गालांवरून, मानेवर, मानेवरून उरोजांवर, अंगप्रत्यंगांवरून वहात होते. अंगात उडालेला वणवा ती शांत करू पहात होती. डोळ्यांना धारा लागल्या होत्या. आपली हक्काची वस्तू कुणीतरी दुसऱ्याने मिरवणं याहून अधिक दु:ख ते काय! सावरी लहानपणापासूनच पहिल्या तीन नंबरात असायची.  इंदूताईंना तर सावरीचा केवढा अभिमान होता! दहावी, बारावीत ती मेरीटमधे आली होती. पुढेही अभियांत्रिकी शाखेतून पदवी मिळून एका नामवंत कंपनीत रुजू झाली होती. त्याचदरम्यान प्रज्वलशी तिची ओळख झाली. जातायेतानाची ओळख पण प्रज्वलचं हसरं, उमदं व्यक्तिमत्त्व तिच्या नजरेतून सुटलं नाही. प्रज्वल ज्युनिअर कॉलेजात नुकताच प्राध्यापक म्हणून रुजू झाला होता. इ़ंग्रजीचा प्राध्यापक असल्याने अगदी फ्लुएंटली इंग्लीश बोलायचा. एटिकेट्स तर नावाजण्यासारखे. सावरीच त्या...